2025, Vol. 11, Issue 6, Part D

author(s)
Soumen Chakraborty

abstract
शब्देनैव भाषमाणाः प्राणिनः जीवन्ति । अतश्शब्दः अतितराम् अपेक्ष्यते सर्वैः । शब्दः तदर्थेन सह सम्बद्धः सन्नेव पुरुषं प्रेरयति निवर्तयति योजयति वियोजयति च । शब्दस्य च अर्थेन सह सम्बन्धः वृत्तिनाम्ना अभिहितं नैयायिकैः । वृत्तिश्च शक्तिलक्षणान्यतररूपा । तत्र लक्षणाविषयिणी काचित् जिज्ञासा समुद्भाविता तर्कपद्यरत्नावलीकारैः यत् शक्यतावच्छेदके यथा शक्तिरङ्गीक्रियते तथैव लक्ष्यतावच्छेदके अपि लक्षणा अङ्गीकार्या । यदि लक्ष्यतावच्छेदके लक्षणा न स्वीक्रियते तर्हि तुल्ययुक्त्या शक्यतावच्छेदके अपि नाङ्गीकार्या शक्तिः इति आक्षेपः समापतति । तमाक्षेपं समाधातुमेव प्रबन्धप्रयत्नः ।