Contact: +91-9711224068
International Journal of Sanskrit Research
  • Printed Journal
  • Indexed Journal
  • Refereed Journal
  • Peer Reviewed Journal

Impact Factor (RJIF): 8.4

International Journal of Sanskrit Research

2023, Vol. 9, Issue 2, Part A

वैदिकवाङ्गमये विशिष्टाद्वैतविचारः

वर्षा

सूक्ष्मचिदचिद्विशिष्टकारणरूपब्रह्मणः (ईश्वरस्य) स्थूलचिदचिद्विशिष्टकार्यब्रह्मणः (जीवस्य) चएकत्वप्रतिपादनमेवविशिष्टाद्वैतम्इतिकथ्यते।विशिष्टाद्वैतवेदान्तस्यापिसिद्धान्तानिअपिबीजरूपेणवेदेष्वेवप्राप्यन्ते।वेदानन्तरंपुराणेषु, रामायणादिषुइतिहासग्रन्थेषु, आगमसाहित्ये, आलवारसाहित्येचविशिष्टाद्वैतस्यसिद्धान्तानिप्राप्यन्ते।
संहिताग्रन्थेषुविशिष्टाद्वैतंप्राप्यतेयथावैदिकदर्शनेसृष्टिव्यवस्थायांईश्वरजीवप्रकृतीनांसत्तास्वीकृता, तथैवविशिष्टाद्वैतदर्शनेऽपिजीवस्य (चित्), प्रकृतेः (अचित्), ईश्वरस्यचसत्तास्वीकृतावर्तते।ऋग्वेदस्यपुरुषसूक्तेनासदीयसूक्तेचपरमपुरुषाद्‍ सृष्टेरुत्पत्तिवर्णनंकृतंवर्तते।एवंब्रह्मसृष्टेःनिमित्तोपादानकारणंमतंवर्तते।ऋग्वेदेतत्त्वत्रयस्य (जीवः, ब्रह्म, प्रकृतिः) अतीवसम्यक्तयाविवेचनाकृतावर्तते –
द्वासुपर्णासयुजासखायासमानंपिप्पलंपरिषस्वजाते।
तयोरन्यःपिप्प्लंस्वाद्वत्यनश्नन्नन्योअभिचाकशीति॥
चिदात्मा, अचिज्जगत्, चिदचिद्विशिष्टंब्रह्मइत्यादीनांविवेचनंउपनिषत्सुप्राप्यते।विशिष्टाद्वैतस्यभक्तिप्रपत्त्योरपिबीजानिउपनिषत्सुदृश्यन्ते।उपनिषत्सुआत्मतत्त्वंस्वतःसिद्धंस्वप्रकाशमयंमतंवर्तते, विशिष्टाद्वैतेजीवात्मसम्बन्धिनःसिद्धान्तस्यअयमेवआधारःवर्तते।वाल्मीकिरामायणेविशिष्टाद्वैतसम्मतस्यभक्तेःस्पष्टतःवर्णनंनास्ति, परंभक्तेरवयनांचर्चापर्याप्तरूपेणविद्यते।श्रीमद्भगवद्गीतायांभक्तिःईश्वरप्राप्तेःएकमात्रसाधिकाकथिता।गीतायांभक्तेर्यत्स्वरूपंकथितम्, तत्विशिष्टाद्वैतसम्मतमेवअस्ति।कथितंगीतायाम् –
मन्मनाभवमद्भक्तोमद्याजीमांनमस्कुरु।
मामेवैष्यसियुक्त्वैवमात्मानंमत्परायणः॥
इत्यनेकोपनिषद्महाभारतपुराणागमादिग्रन्थेषु विशिष्टाद्वैतस्य वर्णनं विद्यते॥
Pages : 33-36 | 218 Views | 73 Downloads
How to cite this article:
वर्षा. वैदिकवाङ्गमये विशिष्टाद्वैतविचारः. Int J Sanskrit Res 2023;9(2):33-36.
International Journal of Sanskrit Research

International Journal of Sanskrit Research


Call for book chapter
International Journal of Sanskrit Research
Journals List Click Here Research Journals Research Journals
Please use another browser.